دلایل‌ لزوم‌ تشکیل‌ حکومت‌

لزوم‌ موسسات‌ اجرایی‌

مجموعه قانون‌ برای‌ اصلاح‌ جامعه‌ کافی‌ نیست‌. برای‌ این‌ ‌که‌ قانون‌ مایه اصلاح‌ و سعادت‌ بشر شود، ‌به‌ قوه اجرائیه‌ و مجری‌ احتیاج‌ دارد. ‌به‌ همین‌ جهت‌، خداوند متعال‌ ‌در‌ کنار فرستادن‌ یک‌ مجموعه‌ قانون‌، یعنی‌ احکام‌ شرع‌، یک‌ حکومت‌ و دستگاه‌ اجرا و اداره‌ مستقر کرده‌ ‌است‌. رسول‌ اکرم‌ (ص‌) ‌در‌ راس‌ تشکیلات‌ اجرایی‌ و اداری‌ جامعه مسلمانان‌ قرار داشت‌. علاوه‌ بر ابلاغ‌ وحی‌ و بیان‌ و تفسیر عقاید و احکام‌ و نظامات‌ اسلام‌، ‌به‌ اجرای‌ احکام‌ و برقراری‌ نظامات‌ اسلام‌ همت‌ گماشته‌ بود تا دولت‌ اسلام‌ ‌را‌ ‌به‌ وجود آورد. ‌در‌ ‌آن‌ زمان‌، مثلا ‌به‌ بیان‌ قانون‌ جزا اکتفا نمی‌کرد، بلکه‌ ‌در‌ ضمن‌ ‌به‌ اجرای‌ ‌آن‌ می‌پرداخت‌: دست‌ می‌برید، حد می‌زد؛ و رجم‌ می‌کرد. پس‌ ‌از‌ رسول‌ اکرم‌ (ص‌) خلیفه‌ همین‌ وظیفه‌ و مقام‌ ‌را‌ دارد. رسول‌ اکرم‌ (ص‌) ‌که‌ خلیفه‌ تعیین‌ کرد فقط برای‌ بیان‌ عقاید و احکام‌ نبود؛ بلکه‌ هم‌ چنین‌ برای‌ اجرای‌ احکام‌ و تنفیذ قوانین‌ بود. وظیفه اجرای‌ احکام‌ و برقراری‌ نظامات‌ اسلام‌ بود ‌که‌ تعیین‌ خلیفه‌ ‌را‌ تا حدی‌ مهم‌ گردانیده‌ بود ‌که‌ بدون‌ ‌آن‌ پیغمبر اکرم‌ (ص‌) ‌ما بلغ‌ رسالته‌ رسالت‌ خویش‌ ‌را‌ ‌به‌ اتمام‌ نمی‌رسانید. زیرا مسلمانان‌ پس‌ ‌از‌ رسول‌ اکرم‌ (ص‌) نیز ‌به‌ کسی‌ احتیاج‌ داشتند ‌که‌ اجرای‌ قوانین‌ کند؛ نظامات‌ اسلام‌ ‌را‌ ‌در‌ جامعه‌ برقرار گرداند تا سعادت‌ دنیا و آخرتشان‌ تامین‌ شود.

اصولا قانون‌ و نظامات‌ اجتماعی‌ مجری‌ لازم‌ دارد. ‌در‌ همه کشورهای‌ عالم‌ و همیشه‌ این‌ طور ‌است‌ ‌که‌ قانونگذاری‌ ‌به‌ تنهایی‌ فایده‌ ندارد.

قانونگذاری‌ ‌به‌ تنهایی‌ سعادت‌ بشر ‌را‌ تامین‌ نمی‌کند. پس‌ ‌از‌ تشریح‌ قانون‌ بایستی‌ قوه مجریه‌ای‌ ‌به‌ وجود آید. قوه مجریه‌ ‌است‌ ‌که‌ قوانین‌ و احکام‌ دادگاهها ‌را‌ اجرا می‌کند؛ و ثمره قوانین‌ و احکام‌ عادلانه دادگاهها ‌را‌ عاید مردم‌ می‌سازد. ‌به‌ همین‌ جهت‌، اسلام‌ همان‌ طور ‌که‌ قانونگذاری‌ کرده‌، قوه مجریه‌ هم‌ قرار داده‌ ‌است‌. «ولی‌ امر» متصدی‌ قوه مجریه‌ هم‌ هست‌.

سنت‌ و رویه‌ رسول‌ اکرم‌ (ص‌)

سنت‌ و رویه‌ پیغمبر اکرم‌ (ص‌) دلیل‌ بر لزوم‌ تشکیل‌ حکومت‌ ‌است‌. زیرا:

اولا، خود تشکیل‌ حکومت‌ داد. و تاریخ‌ گواهی‌ می‌دهد ‌که‌ تشکیل‌ حکومت‌ داده‌ و ‌به‌ اجرای‌ قوانین‌ و برقراری‌ نظامات‌ اسلام‌ پرداخته‌، و ‌به‌ اداره جامعه‌ برخاسته‌ ‌است‌: والی‌ ‌به‌ اطراف‌ می‌فرستاده‌؛ ‌به‌ قضاوت‌ می‌نشسته‌، و قاضی‌ نصب‌ می‌فرموده‌؛ سفرایی‌ ‌به‌ خارج‌ و نزد روسای‌ قبایل‌ و پادشاهان‌ روانه‌ می‌کرده‌؛ معاهده‌ و پیمان‌ می‌بسته‌؛ جنگ‌ ‌را‌ فرماندهی‌ می‌کرده‌. و خلاصه‌ احکام‌ حکومتی‌ ‌را‌ ‌به‌ جریان‌ می‌انداخته‌ ‌است‌.

ثانیا، برای‌ پس‌ ‌از‌ خود ‌به‌ فرمان‌ خدا تعیین‌ «حاکم‌» کرده‌ ‌است‌. وقتی‌ خداوند متعال‌ برای‌ جامعه پس‌ ‌از‌ پیامبر اکرم‌ (ص‌) تعیین‌ حاکم‌ می‌کند، ‌به‌ این‌ معناست‌ ‌که‌ حکومت‌ پس‌ ‌از‌ رحلت‌ رسول‌ اکرم‌ (ص‌) نیز لازم‌ ‌است‌ و چون‌ رسول‌ اکرم‌ (ص‌) با وصیت‌ خویش‌ فرمان‌ الهی‌ ‌را‌ ابلاغ‌ می‌نماید، ضرورت‌ تشکیل‌ حکومت‌ ‌را‌ نیز می‌رساند.

ضرورت‌ استمرار اجرای‌ احکام‌

بدیهی‌ ‌است‌ ضرورت‌ اجرای‌ احکام‌ ‌که‌ تشکیل‌ حکومت‌ رسول‌ اکرم‌ (ص‌) ‌را‌ لازم‌ آورده‌، منحصر و محدود ‌به‌ زمان‌ ‌آن‌ حضرت‌ نیست‌؛ و پس‌ ‌از‌ رحلت‌ رسول‌ اکرم‌ (ص‌) نیز ادامه‌ دارد. طبق‌ آیه شریفه‌، احکام‌ اسلام‌ محدود ‌به‌ زمان‌ و مکانی‌ نیست‌، و تا ابد باقی‌ و لازم‌ الاجراست‌. تنها برای‌ زمان‌ رسول‌ اکرم‌ (ص‌) نیامده‌، تا پس‌ ‌از‌ ‌آن‌ متروک‌ شود و دیگر حدود و قصاص‌، یعنی‌ قانون‌ جزای‌ اسلام‌، اجرا نشود؛ ‌ یا ‌ انواع‌ مالیاتهای‌ مقرر گرفته‌ نشود؛

‌ یا ‌ دفاع‌ ‌از‌ سرزمین‌ و امت‌ اسلام‌ تعطیل‌ گردد. این‌ حرف‌ ‌که‌ قوانین‌ اسلام‌ تعطیل‌پذیر ‌ یا ‌ منحصر و محدود ‌به‌ زمان‌ ‌ یا ‌ مکانی‌ ‌است‌، بر خلاف‌ ضروریات‌ اعتقادی‌ اسلام‌ ‌است‌. بنا بر این‌، چون‌ اجرای‌ احکام‌ پس‌ ‌از‌ رسول‌ اکرم‌ (ص‌) و تا ابد ضرورت‌ دارد، تشکیل‌ حکومت‌ و برقراری‌ دستگاه‌ اجرا و اداره‌ ضرورت‌ می‌یابد. بدون‌ تشکیل‌ حکومت‌ و بدون‌ دستگاه‌ اجرا و اداره‌، ‌که‌ همه جریانات‌ و فعالیتهای‌ افراد ‌را‌ ‌از‌ طریق‌ اجرای‌ احکام‌ تحت‌ نظام‌ عادلانه‌ ‌در‌ آورد هرج‌ و مرج‌ ‌به‌ وجود می‌آید، و فساد اجتماعی‌ و اعتقادی‌ و اخلاقی‌ پدید می‌آید. پس‌، برای‌ این‌ ‌که‌ هرج‌ و مرج‌ و عنان‌ گسیختگی‌ پیش‌ نیاید و جامعه‌ دچار فساد نشود، چاره‌ای‌ نیست‌ جز تشکیل‌ حکومت‌ و انتظام‌ بخشیدن‌ ‌به‌ همه اموری‌ ‌که‌ ‌در‌ کشور جریان‌ می‌یابد. بنا بر این‌، ‌به‌ ضرورت‌ شرع‌ و عقل‌ ‌آن‌ چه‌ ‌در‌ دوره حیات‌ رسول‌ اکرم‌ (ص‌) و زمان‌ امیر المومنین‌ ‌علی‌ ‌بن‌ ابی‌ طالب‌ (ع‌) لازم‌ بوده‌، یعنی‌ حکومت‌ و دستگاه‌ اجرا و اداره‌، پس‌ ‌از‌ ایشان‌ و ‌در‌ زمان‌ ‌ما لازم‌ ‌است‌.

برای‌ روشن‌ شدن‌ مطلب‌ این‌ سوال‌ ‌را‌ مطرح‌ می‌کنم‌: ‌از‌ غیبت‌ صغری‌ تا کنون‌ ‌که‌ بیش‌ ‌از‌ هزار سال‌ می‌گذرد و ممکن‌ ‌است‌ صد هزار سال‌ دیگر بگذرد و مصلحت‌ اقتضا نکند ‌که‌ حضرت‌ تشریف‌ بیاورد، ‌در‌ طول‌ این‌ مدت‌ مدید احکام‌ اسلام‌ باید زمین‌ بماند و اجرا نشود، و هر ‌که‌ هر کاری‌ خواست‌ بکند؟ هرج‌ و مرج‌ ‌است‌؟ قوانینی‌ ‌که‌ پیغمبر اسلام‌ ‌در‌ راه‌ بیان‌ و تبلیغ‌ و نشر و اجرای‌ ‌آن‌ بیست‌ و سه‌ سال‌ زحمت‌ طاقت‌ فرسا کشید فقط برای‌ مدت‌ محدودی‌ بود؟ آیا خدا اجرای‌ احکامش‌ ‌را‌ محدود کرد ‌به‌ دویست‌ سال‌؟ و پس‌ ‌از‌ غیبت‌ صغری‌ اسلام‌ دیگر همه‌ چیزش‌ ‌را‌ رها کرده‌ ‌است‌؟

اعتقاد ‌به‌ چنین‌ مطالبی‌ ‌ یا ‌ اظهار آنها بدتر ‌از‌ اعتقاد و اظهار منسوخ‌ شدن‌ اسلام‌ ‌است‌. هیچ‌ کس‌ نمی‌تواند بگوید دیگر لازم‌ نیست‌ ‌از‌ حدود و ثغور و تمامیت‌ ارضی‌ وطن‌ اسلامی‌

دفاع‌ کنیم‌؛ ‌ یا ‌ امروز مالیات‌ و جزیه‌ و خراج‌ و خمس‌ و زکات‌ نباید گرفته‌ شود؛ قانون‌ کیفری‌ اسلام‌ و دیات‌ و قصاص‌ باید تعطیل‌ شود. هر ‌که‌ اظهار کند ‌که‌ تشکیل‌ حکومت‌ اسلامی‌ ضرورت‌ ندارد، منکر ضرورت‌ اجرای‌ احکام‌ اسلام‌ شده‌، و جامعیت‌ احکام‌ و جاودانگی‌ دین‌ مبین‌ اسلام‌ ‌را‌ انکار کرده‌ ‌است‌.

رویه امیر المومنین‌ ‌علی‌ ‌بن‌ ‌ابی‌ طالب‌ (ع‌)

پس‌ ‌از‌ رحلت‌ رسول‌ اکرم‌ (ص‌) هیچ‌ یک‌ ‌از‌ مسلمانان‌ ‌در‌ این‌ معنا ‌که‌ حکومت‌ لازم‌ ‌است‌ تردید نداشت‌. هیچ‌ کس‌ نگفت‌ حکومت‌ لازم‌ نداریم‌. چنین‌ حرفی‌ ‌از‌ هیچ‌ کس‌ شنیده‌ نشد. ‌در‌ ضرورت‌ تشکیل‌ حکومت‌ همه‌ اتفاق‌ نظر داشتند. اختلاف‌ فقط ‌در‌ کسی‌ بود ‌که‌ عهده‌دار این‌ امر شود و رئیس‌ دولت‌ باشد. لهذا، پس‌ ‌از‌ رسول‌ اکرم‌ (ص‌)، ‌در‌ زمان‌ متصدیان‌ خلافت‌ و زمان‌ حضرت‌ امیر (ع‌) هم‌ حکومت‌ تشکیل‌ شد، سازمان‌ دولتی‌ وجود داشت‌ و اداره‌ و اجرا صورت‌ می‌گرفت‌.

ماهیت‌ و کیفیت‌ قوانین‌ اسلام‌

دلیل‌ دیگر بر لزوم‌ تشکیل‌ حکومت‌، ماهیت‌ و کیفیت‌ قوانین‌ اسلام‌ (احکام‌ شرع‌)

‌است‌. ماهیت‌ و کیفیت‌ این‌ قوانین‌ می‌رساند ‌که‌ برای‌ تکوین‌ یک‌ دولت‌ و برای‌ اداره سیاسی‌ و اقتصادی‌ و فرهنگی‌ جامعه‌ تشریع‌ گشته‌ ‌است‌.

اولا، احکام‌ شرع‌ حاوی‌ قوانین‌ و مقررات‌ متنوعی‌ ‌است‌ ‌که‌ یک‌ نظام‌ کلی‌ اجتماعی‌ ‌را‌ می‌سازد. ‌در‌ این‌ نظام‌ حقوقی‌ هر چه‌ بشر نیاز دارد فراهم‌ آمده‌ ‌است‌: ‌از‌ طرز معاشرت‌ با هم‌سایه‌ و اولاد و عشیره‌ و قوم‌ و خویش‌ و هم‌شهری‌ و امور خصوصی‌ و زندگی‌ زناشویی‌ گرفته‌، تا مقررات‌ مربوط ‌به‌ جنگ‌ و صلح‌ و مراوده‌ با سایر ملل‌؛ ‌از‌ قوانین‌ جزایی‌ تا حقوق‌ تجارت‌ و صنعت‌ و کشاورزی‌. برای‌ ‌قبل‌ ‌از‌ انجام‌ نکاح‌ و انعقاد نطفه‌ قانون‌ دارد و دستور می‌دهد ‌که‌ نکاح‌ چگونه‌ صورت‌ بگیرد، و خوراک‌ انسان‌ ‌در‌ ‌آن‌ هنگام‌ ‌ یا ‌ موقع‌ انعقاد نطفه‌ چه‌ باشد، ‌در‌ دوره شیر خوارگی‌ چه‌ وظایفی‌ بر عهده پدر و مادر ‌است‌ و بچه‌ چگونه‌ باید تربیت‌ شود، و سلوک‌ مرد و زن‌ با همدیگر و با فرزندان‌ چه‌ گونه‌ باشد. برای‌ همه این‌ مراحل‌ دستور و قانون‌ دارد تا انسان‌ تربیت‌ کند انسان‌ کامل‌ و فاضل‌، انسانی‌ ‌که‌ قانون‌ متحرک‌ و مجسم‌ ‌است‌ و مجری‌ داوطلب‌ و خودکار قانون‌ ‌است‌. معلوم‌ ‌است‌ ‌که‌ اسلام‌ تا چه‌ حد ‌به‌ حکومت‌ و روابط سیاسی‌ و اقتصادی‌ جامعه‌ اهتمام‌ می‌ورزد تا همه شرایط ‌به‌ خدمت‌ تربیت‌ انسان‌ مهذب‌ و با فضیلت‌ ‌در‌ آید.

قرآن‌ مجید و سنت‌، شامل‌ همه دستورات‌ و احکامی‌ ‌است‌ ‌که‌ بشر برای‌ سعادت‌ و کمال‌ خود احتیاج‌ دارد. ‌در‌ کافی‌ فصلی‌ ‌است‌ ‌به‌ عنوان‌ «تمام‌ احتیاجات‌ مردم‌ ‌در‌ کتاب‌ و سنت‌ بیان‌ شده‌ ‌است‌»، و «کتاب‌» یعنی‌ قرآن‌، «تبیان‌ کل‌ شی‌ء» ‌است‌، روشنگر همه‌ چیز و همه امور ‌است‌. امام‌ سوگند یاد می‌کند (طبق‌ روایات‌) ‌که‌ تمام‌ ‌آن‌ چه‌ ملت‌ احتیاج‌ دارد، ‌در‌ کتاب‌ و سنت‌ هست‌، و ‌در‌ این‌ شکی‌ نیست‌.

ثانیا، با دقت‌ ‌در‌ ماهیت‌ و کیفیت‌ احکام‌ شرع‌ ‌در‌ می‌یابیم‌ ‌که‌ اجرای‌ آنها و عمل‌ ‌به‌ آنها مستلزم‌ تشکیل‌ حکومت‌ ‌است‌؛ و بدون‌ تاسیس‌ یک‌ دستگاه‌ عظیم‌ و پهناور اجرا و اداره‌ نمی‌توان‌ ‌به‌ وظیفه اجرای‌ احکام‌ الهی‌ عمل‌ کرد.

‌ما اکنون‌ بعضی‌ موارد ‌را‌ ذکر می‌کنیم‌، آقایان‌ ‌به‌ موارد دیگر هم‌ مراجعه‌ کنند.