مقدمه ناشر

چهل حدیث یکى دیگر از آثار ضمیر فیض پذیر عارف و عالم ربانى ، حضرت امام خمینى سلام الله علیه ، است . معظم له این کتاب را در شرح و بیان چهل حدیث از احادیث موروث از معصومان نگاشته اند. سنت اربعین نویسى از قدیم الایام در میان علماى دین معمول بوده است ، و حضرت امام نیز براى مسلوک داشتن سنت سلف بر عهده گرفته بودند که کتابى در این زمینه تصنیف کنند. مطاوى کتاب همه در تفحص از حقیقت اخبارى از پیشوایان معصوم دین و سرشار از تذکرات اخلاقى و نکات عرفانى و حکمى است .

اربعین (چهل حدیث ) عنوان کتابهایى است که معمولا در بردارنده ۴۰ حدیث است ؛ یا آنکه ۴۰ باب است در حدیث . تاءلیف اربعینیات ظاهرا از قرن چهارم هجرى معمول شده و در کتابهاى عربى به کتب الاربعینیات معروف است . بناى اربعینیات حدیث مشهورى است که در طرق کثیر روایت شده ، و آن حدیث چنین است : من حفظ على امتى اءربعین حدیثا فى اءمردینها، بعثه الله تعالى یوم القیامه فى زمره الفقهاء و العلماء. کسانى همچون ابوبکر کلاباذى (وفات ۳۸۰) و ابو عبدالرحمن سلمى و ابو نعیم اصفهانى و شیخ بهایى ، و غیر ایشان در این باب تاءلیف کرده اند، و هر یک اربعین خود را به قصدى پرداخته اند، مثلا یکى احادیث مربوط به توحید، و یکى احادیث درباره زهد و نسک و مواعظ، و دیگرى احادیث در باب عبادات را جمع کرده ؛ مانند اربعین حاوى ۴۰ حدیث از طریق اهل بیت نبوت از شیخ بهایى ، که ابن خاتون ، از علماى شیعه و از شاگردان شیخ ، بر آن شرح نوشته است . اربعین مجلسى دوم ، شرحى مفصل به عربى بر ۴۰ حدیث که تقریرات درسى مجلسى است . یا کتاب الاربعین از شهید اول که مشتمل است بر ۴۰ حدیث ، بدون شرح و توضیح ، و بیشتر احادیث آن در باب عبادات است . یا اربعین نورالدین عبدالرحمن جامى که حاوى ۴۰ حدیث و ترجمه منظوم آنهاست .

کتاب حاضر در اصل تقریرات امام خمینى ، قدس الله روحه ، بوده است که مضامین آن را در مدرسه فیضیه و ملا صادق در قم براى شاگردان خود ایراد فرموده بودند؛ سپس تصمیم گرفتند کتابى در همین زمینه تاءلیف کنند، و این کتاب را در ۱۳۵۸ ه‍ق . به پایان آوردند.

۳۳ حدیث از احادیث این دفتر مربوط به اخلاقیات و مهلکات و منجیات ، و ۷ حدیث آخر در باب اعتقادات و معارف است .روش معظم له در توضیح احادیث چنین است که ابتدا حدیث را نقل مى کنند؛ سپس آن را به فارسى ترجمه مى کنند؛ و آن گاه کلمات اصلى حدیث ، و گاه غالب تعبیرات و کلمات آن ، را شرح و معنا مى کنند، و در معناى حدیث متعرض نکته اى که در شرح حدیث سودمند است مى شوند؛ و پس از فراغ از شرح تعبیرات و اصطلاحات و تمهیدات لازم ، به شرح متن مى پردازند، و طى چند فصل شرح حدیث را به پایان مى برند.

همان طور که در بالا یاد شد، ۳۳ حدیث اول مربوط به مسائل اخلاقى است . در این قسمت وجهه همت مصنف بزرگوار کتاب این است که تمویهات نفس را آشکار کنند و مفاسد هر یک از ذمایم اخلاقى همچون کبر، ریا، غضب و حسد، را شرح دهند و در خلال مطالب مواعظى درج کنند که در بازداشت نفس از معصیت سودمند قرار گیرد. در هر باب آیاتى از کلام آسمانى استشهاد کرده اند و گهگاه از سخنان ارباب ضمایر پاک نیز استفادت جسته اند که در بین آنان در درجه اول معلم روحانى و ارجمند خود ایشان ، مرحوم شاه آبادى ، است که در زمان تاءلیف این کتاب در قید حیات بوده اند.

چنانکه گفته شد، آنچه در شرح این روایات مطمح و مطرح نظر معظم له بوده بیدار ساختن خواننده و تنبه دادن به اوست که از مباشرت لذات دست بردارد و مباشر اعمال صالح گردد، و با طى طریق سلوک خود را از صفات بد و ناپسند مبرا سازد، تا به فیض هدایت نایل گردد و با ایمان درست و عمل پاکیزه خداى خویش را ملاقات کند. مصنف بزرگوار که معلم بزرگ اخلاق بوده اند در این ابواب بیاناتى عالى و قوى و مو ثر دارند که در شدت تاءثیر و نفوذ در قلب مى توان گفت که در وقت تحریر مطالب سر ایشان از عالم قدس فایض بوده است .

۷ حدیث آخر کتاب در شرح مطالبى است که از سنگینترین و در عین حال عالیترین و نفیسترین مطالب و مباحث عرفانى محسوب است . مباحثى از قبیل جبر و تفویض عرفانى ، بحث ذات و و اسماء و صفات حق تعالى ، شناخت بارى و آفرینش آدم بر صورت او، و مانند آن . این احادیث را که همه بنیه و جنبه عرفانى دارند و هر یک از مستندات محکم عارفان است طبعا معظم له به مذاق عرفان تفسیر کرده اند؛ اما در جاى خود متذکر شده اند که حمل این روایات و آیات بر معانى عرفانى به سائقه ذوق شخصى نبوده و بر طبق اهواى کسان تفسیر نکرده اند؛ بلکه اینها معارفى است که اصحاب حال و ارباب علوم افاضى ، با معیارى که همان ضمیر صافى بر خوردار از فیض هدایت ایشان است ، به دست داده اند. و در عین حال کلام الهى را منزه از کنه یابى دانسته اند و علم آن را مخصوص انبیا و ائمه شمرده اند. حضرت امام خمینى در عرفان نظرى محض بوده اند و در شرح این احادیث به طرح مباحث نفیس ‍عرفانى پرداخته اند، اما چنانکه فرموده اند همه جا توجه داشته اند که عقاید غیر مستفاد از شرع را در شرح خویش ‍وارد نسازند و بر وفق منهج مستقیم شرع گام بردارند، و گاه به تناسب به ایرادات اهل قشور نیز پاسخ گفته اند.

اهل عرفان و نظر پایه عالى و مایه ارجمند این کتاب را مى شناسند. براى آنان این کتاب نیاز به معرفى ندارد. براى غیر آنان نیز مقالاتى معجل عهده دار باز نمودن همه نفایس این اثر نتواند بود.

کتاب چهل حدیث پیش از این (و پس از پیروزى انقلاب اسلامى ) به چند صورت به چاپ رسید. یک بار ۴ حدیث از آن همراه با شرح در انتشارات اطلاعات چاپ شد. سپس انتشارات طه (در قزوین ) آن را منتشر ساخت . و مرکز نشر فرهنگى رجا نیز آن را بار دیگر به چاپ رساند. امتیاز مهم چاپ حاضر بر سایر چاپها مقابله دقیق با دو نسخه موجود(۱) و اصلاح اغلاطى است که در چاپهاى دیگر وجود دارد؛ به اضافه ویرایش فنى مطابق آیین و پاراگراف بندى صحیح ، و ترجمه عبارات و روایاتى که در متن ترجمه نشده است ، و اعراب گذارى همه عبارات عربى . همچنین فهارس مختلف که براى کتاب تنظیم شده و ارجاعات به مآخذ و منابع که همچون دو کتاب دیگر چاپ مو سسه تنظیم و نشر آثار امام (سر الصلوه و آداب الصلوه ) تا حد مقدور دقیق به عمل آمده است .

بهترین درودهاى ما نثار روح پر فتوح امام خمینى (س )، بر پا کننده نظام عدل و حق ، و راهگشاى تلاشگران راستى و رستگارى باد.

مو سسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى (س )