نجاسات

۸۳ نجاسات یازده چیز است: اول: بول. دوم: غائط. سوم منی. چهارم: مردار.پنجم: خون. ششم و هفتم: سگ و خوک. هشتم: کافر. نهم: شراب. دهم: فقاع. یازدهم عرق شتر نجاست‏خوار.

بول و غائط

۸۴ بول و غائط انسان و هر حیوان حرام گوشتی که خون جهنده دارد که اگر رگ آن را ببرند خون از آن جستن می‏کند، نجس است. ولی فضله حیوانات کوچک مثل پشه و مگس که گوشت ندارد، پاک

۸۵ فضله پرندگان حرام گوشت، نجس است.

۸۶ بول و غائط حیوان نجاستخوار، نجس است. و همچنین است بول و غائط حیوانی که انسان آن را وطی کرده، یعنی با آن نزدیکی نموده، و گوسفندی که استخوان آن از خوردن شیر خوک، محکم شده است.

۳- منی

۸۷ منی حیوانی که خون جهنده دارد نجس است.

۴- مردار

۸۸ مردار حیوانی که خون جهنده دارد، نجس است، چه خودش مرده باشدیا به غیر دستوری که در شرع معین شده، آن را کشته باشند، و ماهی چون خون جهنده ندارد، اگر چه در آب بمیرد، پاک است.

۸۹ چیزهایی از مردار که مثل پشم و مو و کرک و استخوان و دندان روح نداشته، اگر از غیر حیوانی باشد که مثل سگ نجس است، پاک می‏باشد.

۹۰ اگر از بدن انسان یا حیوانی که خون جهنده دارد و در حالی که زنده است گوشت‏یا چیز دیگری را که روح دارد جدا کنند نجس است.

۹۱ پوستهای مختصر لب و جاهای دیگر بدن که موقع افتادنشان رسیده، اگرچه آنها را بکنند پاک است. ولی بنابر احتیاط واجب باید از پوستی که موقع افتادنش نرسیده و آن را کنده‏اند اجتناب نمایند.

۹۲ تخم مرغی که از شکم مرغ مرده بیرون می‏آید، اگر پوست روی آن سفت‏شده باشد پاک است، ولی ظاهر آن را باید آب کشید.

۹۳ اگر بره و بزغاله پیش از آن که علف‏خوار شوند بمیرند، پنیر مایه‏ای که‏در شیردان آنها می‏باشد پاک است، ولی ظاهر آن را باید آب کشید.

۹۴ دواجات روان و عطر و روغن و واکس و صابون که از خارجه می‏آورند، اگر انسان یقین به نجاست آنها نداشته باشد، پاک است.

۹۵ گوشت و پیه و چرمی که در بازار مسلمانان فروخته شود پاک است، و همچنین است اگر یکی از اینها در دست مسلمان باشد. ولی اگر بدانند آن مسلمان از کافر گرفته و رسیدگی نکرده که از حیوانی است که به دستور شرع کشته شده یا نه، نجس می‏باشد.

۵- خون

۹۶ خون انسان و هر حیوانی که خون جهنده دارد، یعنی حیوانی که اگر رگ آن را ببرند خون از آن جستن می‏کند، نجس است. پس خون حیوانی که مانند ماهی و پشه خون جهنده ندارد، پاک می‏باشد.

۹۷ اگر حیوان حلال گوشت را به دستوری که در شرع معین شده بکشند و خون آن به مقدار معمول بیرون آید، خونی که در بدنش می‏ماند، پاک است. ولی اگر به علت نفس کشیدن یا به واسطه اینکه سر حیوان در جای بلندی بوده خون به بدن حیوان برگردد، آن خون نجس است.

۹۸ خونی که در تخم مرغ می‏باشد نجس نیست، ولی به احتیاط واجب بایداز خوردن آن اجتناب کند. و اگر خون را با زرده تخم مرغ به هم بزنند که از بین‏برود، خوردن زرده هم مانعی ندارد.

۹۹ خونی که گاهی موقع دوشیدن شیر دیده می‏شود، نجس است و شیر را نجس می‏کند.

۱۰۰ خونی که از لای دندانها می‏آید، اگر به واسطه مخلوط شدن با آب دهان از بین‏برود پاک است، و فرو بردن آب دهان در این صورت اشکال ندارد.

۱۰۱ خونی که به واسطه کوبیده شدن زیر ناخن یا زیر پوست می‏میرد، اگر طوری شود که دیگر به آن خون نگویند، پاک است. و اگر به آن خون بگویند، در صورتی که ناخن یا وست‏سوراخ شود، اگر مشقت ندارد، باید برای وضو و غسل خون را بیرون آورند. و اگر مشقت دارد، باید اطراف آن را به طوری که نجاست زیاد نشود بشویند، و پارچه یا چیزی مثل پارچه، بر آن بگذارند و روی پارچه دست تر بکشند.

۱۰۲ اگر انسان نداند که خون زیر پوست مرده یا گوشت به واسطه کوبیده شدن به‏آن حالت در آمده، پاک است.

۱۰۳ اگر موقع جوشیدن غذا ذره‏ای خون در آن بیفتد، تمام غذا و ظرف آن نجس می‏شود، و جوشیدن و حرارت و آتش پاک کننده نیست.

۱۰۴ زرد آبه‏ای که در حال بهبودی زخم در اطراف آن پیدا می‏شود، اگر معلوم نباشد که با خون مخلوط است، پاک می‏باشد.

۶،۷- سگ و خوک

۱۰۵ سگ و خوکی که در خشکی زندگی می‏کنند، حتی مو و استخوان و پنجه و ناخن و رطوبت‏های آنها نجس است، ولی سگ و خوک دریایی پاک است.

۸- کافر

۱۰۶ کافر یعنی کسی که منکر خدا است، یا برای خدا شریک قرار می‏دهد، یا پیغمبری حضرت خاتم الانبیا محمد ابن عبدالله صلی الله علیه و آله و سلم را قبول ندارد، نجس است، و همچنین است اگر در یکی از اینها شک داشته باشد. و نیز کسی که ضروری دین یعنی چیزی را که مثل نماز و روزه، مسلمانان جزو دین اسلام می‏دانند منکر شود، چنانچه بداند آن چیز ضروری دین است و انکار آن چیز برگردد به انکار خدا یا توحید یا نبوت، نجس می‏باشد. و اگر نداند، احتیاطا بایداز او اجتناب کرد، گرچه لازم نیست.

۱۰۷ تمام بدن کافر، حتی مو و ناخن و رطوبت های او نجس است.

۱۰۸ اگر پدر و مادر و جد بچه نابالغ کافر باشند آن بچه هم نجس است،و اگر یکی از اینها مسلمان باشد، بچه پاک است.

۱۰۹ کسی که معلوم نیست مسلمان است‏یا نه پاک می‏باشد، ولی احکام دیگر مسلمانان را ندارد، مثلا نمی‏تواند زن مسلمان بگیرد و نباید در قبرستان مسلمانان دفن شود.

۱۱۰ اگر مسلمانی به یکی از دوازده امام دشنام دهد یا با آنان دشمنی داشته باشد، نجس است.

۹- شراب

۱۱۱ شراب و هر چیزی که انسان را مست می‏کند، چنانچه به خودی خود روان باشد، نجس است. و اگر مثل بنگ و حشیش روان نباشد، اگر چه چیزی در آن بریزند که روان شود، پاک است.

۱۱۲ الکل صنعتی که برای رنگ کردن درب و میز و صندلی و مانند اینها بکارمی‏برند، اگر انسان نداند از چیزی که مست کننده و روان است درست کرده‏اند، پاک می‏باشد.

۱۱۳ اگر انگور و آب انگور به خودی خود جوش بیاید حرام، ولی نجس نیست، مگر آنکه معلوم شود که مست کننده است. و اگر به واسطه پختن جوش بیاید،خوردنش حرام است، ولی نجس نیست.

۱۱۴ خرما و مویز و کشمش و آب آنها اگر جوش بیاید، پاک و خوردن آنها حلال است.

۱۰- فقاع

۱۱۵ فقاع که از جو گرفته می‏شود و به آن آبجو می‏گویند، نجس است. ولی آبی که به دستور طبیب از جو می‏گیرند و به آن ماءالشعیر می‏گویند، پاک می‏باشد.

عرق جنب از حرام

۱۱۶ عرق جنب از حرام نجس نسیت، ولی احتیاط واجب آن است که با بدن یا لباسی که به آن آلوده شده، نماز نخوانند.

۱۱۷ اگر انسان در موقعی که نزدیکی با زن حرام است - مثلا در روزه ماه رمضان- با زن خود نزدیکی کند، بنابر احتیاط واجب باید از عرق خود در نماز اجتناب نماید.

۱۱۸ اگر جنب از حرام به واسطه تنگی وقت، عوض غسل تیمم نماید و بعد از تیمم و خواندن نماز عرق کند، بنابر احتیاط واجب باید از عرق خود در نماز اجتناب نماید. ولی اگر به واسطه عذر دیگر تیمم کند، اجتناب لازم نیست.

۱۱۹ اگر کسی از حرام جنب شود و بعد با حلال خود نزدیکی کند، بنابر احتیاط واجب باید از عرق خود در نماز اجتناب کند. ولی اگر اول با حلال خود نزدیکی کند و بعد، از حرام جنب شود، عرق او وجوب اجتناب ندارد.

۱۱- عرق شتر نجاستخوار

۱۲۰ عرق شتر نجاستخوار نجس است. ولی اگر حیوانات دیگر نجاستخوار شوند، از عرق آنها اجتناب لازم نیست.

راه ثابت ‏شدن نجاست

۱۲۱ نجاست هر چیز از سه راه ثابت می‏شود: اول: آنکه خود انسان یقین کند چیزی نجس است و اگر گمان داشته باشد چیزی نجس است، لازم نیست از آن اجتناب نماید، بنابراین غذا خوردن در قهوه‏خانه و مهمان‏خانه‏هایی که مردمان لا ابالی و کسانی که پاکی و نجسی را مراعات نمی‏کنند در آنها غذا می‏خورند اگر انسان یقین نداشته باشد غذایی را که برای او آورده‏اند نجس است، اشکال ندارد. دوم: آنکه کسی که چیزی در اختیار او است بگوید آن چیز نجس است، مثلا همسر انسان یا نوکر یا کلفت بگوید ظرف یا چیز دیگری که در اختیار او است نجس می‏باشد. سوم: آنکه دو مرد عادل بگویند چیزی نجس است، و نیز اگر یک نفر عادل هم بگوید چیزی نجس است، بنابر احتیاط واجب، باید از آن چیز اجتناب کرد.

۱۲۲ اگر به واسطه ندانستن مساله، نجس بودن و پاک بودن چیزی را نداند، مثلا نداند عرق جنب از حرام پاک است‏یا نه، باید مساله را بپرسد، ولی اگر بااین که مساله را می‏داند چیزی را شک کند پاک است‏یا، نه مثلا شک کند آن چیز خون است‏یا نه یا نداند که خون پشه است‏یا خون انسان، پاک می‏باشد.

۱۲۳ چیز نجسی که انسان شک دارد پاک شده یا نه نجس است، و چیز پاک را اگر شک کند نجس شده یا نه پاک است، و اگر هم بتواند نجس بودن یا پاک بودن آن را بفهمد لازم نیست وارسی کند.

۱۲۴ اگر بداند یکی از دو ظرف یا دو لباسی که از هر دوی آنها استفاده می‏کند نجس شده و نداند کدام است، باید از هر دو اجتناب کند، بلکه اگرمثلا نمی‏داند لباس خودش نجس شده یا لباسی که هیچ از آن استفاده نمی‏کند و مال دیگری است باز هم احتیاط آن است که از لباس خودش اجتناب کند اگر چه لازم نیست.

راه نجس شدن چیزهای پاک

۱۲۵ اگر چیز پاک به چیز نجس برسد و هر دو یا یکی از آنها به طوری تر باشد که تری یکی به دیگری برسد چیز پاک نجس می‏شود، و اگر تری به قدری کم باشد که به دیگری نرسد چیزی که پاک بوده نجس نمی‏شود.

۱۲۶ اگر چیز پاکی به چیز نجس برسد و انسان شک کند که هر دو یا یکی از آنها تر بوده یا نه آن چیز پاک نجس نمی‏شود.

۱۲۷ دو چیزی که انسان نمی‏داند کدام پاک است و کدام نجس است، اگر چیز پاکی با رطوبت به یکی از آنها برسد نجس نمی‏شود، ولی اگر یکی از آنها قبلا نجس بوده و انسان نداند پاک شده یا نه، چنانچه چیز پاکی به آن برسد نجس می‏شود.

۱۲۸ زمین و پارچه و مانند اینها اگر رطوبت داشته باشد، هر قسمتی که نجاست به آن برسد نجس می‏شود و جاهای دیگر آن پاک است، و همچنین است‏خیار و خربزه و مانند اینها.

۱۲۹ هرگاه شیره و روغن روان باشد، همین که یک نقطه از آن نجس شد تمام آن نجس می‏شود ولی اگر روان نباشد، نجس نمی‏شود.

۱۳۰ اگر مگس یا حیوانی مانند آن روی چیز نجسی که تر است بنشیند و بعد روی چیز پاکی که آن هم تر است بنشیند، چنانچه انسان بداند نجاست همراه آن حیوان بوده چیز پاک نجس می‏شود و اگر نداند پاک است.

۱۳۱ اگر جایی از بدن که عرق دارد نجس شود و عرق از آنجا به جای دیگر برود هر جا که عرق به آن برسد نجس می‏شود، و اگر عرق به جای دیگر نرود جاهای دیگر بدن پاک است.

۱۳۲ اخلاطی که از بینی یا گلو می‏آید اگر خون داشته باشد جایی که خون دارد نجس و بقیه آن پاک است، پس اگر به بیرون دهان یا بینی برسد مقداری را که انسان یقین دارد جای نجس اخلاط به آن رسیده نجس است، و محلی را که شک دارد جای نجس به آن رسیده یا نه پاک می‏باشد.

۱۳۳ اگر آفتابه‏ای را که ته آن سوراخ است روی زمین نجس بگذارند چنانچه آب طوری زیر آن جمع گردد که با آب آفتابه یکی حساب شود آب آفتابه نجس می‏شود ولی اگر آبی که از زیر آفتابه خارج می‏شود در زمین فرو رود یا جاری شود به نحوی که با آب داخل آن یکی حساب نشود، آب آفتابه نجس نمی‏شود.

۱۳۴ اگر چیزی داخل بدن شود و به نجاست برسد در صورتی که بعد از بیرون آمدن آلوده به نجاست نباشد پاک است، پس اگر اسباب اماله یا آب آن در مخرج غائط وارد شود یا سوزن و چاقو و مانند اینها در بدن فرو رود و بعد از بیرون آمدن به نجاست آلوده نباشد نجس نیست و همچنین است آب دهان و بینی اگر در داخل به خون برسد و بعد از بیرون آمدن به خون آلوده نباشد.

احکام نجاسات

۱۳۵ نجس کردن خط و ورق قرآن حرام است، و اگر نجس شود باید فورا آن را آب بکشند.

۱۳۶ اگر جلد قرآن نجس شود، در صورتی که بی‏احترامی به قرآن باشد باید آن را آب بکشند.

۱۳۷ گذاشتن قرآن روی عین نجس مانند خون و مردار، اگر چه آن عین نجس خشک باشد، حرام است و برداشتن قرآن از روی آن واجب می‏باشد.

۱۳۸ نوشتن قرآن با مرکب نجس اگر چه یک حرف آن باشد حرام است، و اگر نوشته شود باید آن را آب بکشند یا به واسطه تراشیدن و مانند آن کاری کنند که از بین برود.

۱۳۹ احتیاط واجب آن است که از دادن قرآن به کافر خودداری کنند و اگر قرآن دست اوست در صورت امکان از او بگیرند.

۱۴۰ اگر ورق قرآن یا چیزی که احترام آن لازم است -مثل کاغذی که اسم خدا یا پیغمبر(ص) یا امام(ع) بر آن نوشته شده- در مستراح بیفتد، بیرون آوردن و آب کشیدن آن اگر چه خرج داشته باشد واجب است، و اگر بیرون آوردن آن ممکن نباشد، باید به آن مستراح نروند تا یقین کنند آن ورق پوسیده است. و نیز اگر تربت در مستراح بیفتد و بیرون آوردن آن ممکن نباشد، باید تا وقتی که یقین نکرده‏اند به کلی از بین رفته به آن مستراح نروند.

۱۴۱ خوردن و آشامیدن چیز نجس حرام است، و نیز خورانیدن عین نجس به اطفال در صورتی که ضرر داشته باشد، حرام می‏باشد. بلکه اگر ضرر هم نداشته باشد بنابر احتیاط واجب باید از آن خودداری کنند، ولی خوراندن غذاهایی که نجس شده است به طفل حرام نیست.

۱۴۲ فروختن و عاریه دادن چیز نجسی که می‏شود آن را آب کشید، اگر نجس بودن آن را به طرف نگویند، اشکال ندارد. ولی چنانچه انسان بداند که عاریه گیرنده و خریدار آن را در خوردن و آشامیدن استعمال می‏کنند، باید نجاستش را به او بگویند.

۱۴۳ اگر انسان ببیند کسی چیز نجسی را می‏خورد یا با لباس نجس نماز می‏خواند،لازم نیست به او بگوید.

۱۴۴ اگر جایی از خانه یا فرش کسی نجس باشد و ببیند بدن یا لباس یا چیز دیگر کسانی که وارد خانه او می‏شوند با رطوبت به جای نجس رسیده است، لازم نیست به آنان بگوید.

۱۴۵ اگر صاحب خانه در بین غذا خوردن بفهمد غذا نجس است، باید به مهمانها بگوید. اما اگر یکی از مهمانها بفهمد، لازم نیست به دیگران خبر دهد. ولی چنانچه طوری با آنان معاشرت دارد که می‏داند به واسطه نگفتن خود او هم نجس می‏شود، باید بعد از غذا به آنان بگوید.

۱۴۶ اگر چیزی را که عاریه کرده نجس شود اگر بداند که صاحبش آن چیز را در خوردن و آشامیدن استعمال می‏کند، واجب است به او بگوید.

۱۴۷ بچه ممیزی که خوب و بد را می‏فهمد، اگر تکلیفش هم نزدیک است اگربگوید چیزی را آب کشیدم، دوباره باید آن را آب کشید. ولی اگر بگوید چیزی که در دست اوست نجس است، احتیاط آن است که از آن اجتناب کنند. اگر چه بعید نیست اعتبار قول صبی مراهق.

حوزه > صفحه کتابخانه > توضیح المسائل حضرت امام خمینی