خاتمه

۲۸۸۷ گوسفند یا حیوانات دیگر را اگر ذبح کنند با کارخانه‏ها و مکینه‏هایی که اخیرا در بعض بلاد متعارف شده است، حرام و نجس و مردار است، و فروش و خرید آنها جایز نیست، و فروشنده ضامن پول خریدار است. چه کلید برق را مسلمان بزند و تسمیه بگوید و رو به قبله باشد و از حلقوم ببرد یا نه، چه برسد به آن که این امور نیز مراعات نشود. ولی گوشتهایی که در بازار مسلمانان فروش می‏رود و احتمال داده می‏شود که به طور شرعی ذبح شده باشد، حلال و خرید و فروش آن جایز است.

۲۸۸۸ گوشتها یا مرغهای سر بریده‏ای که از بلاد کفر می‏آورند، محکوم به نجاست و حرمت و مردار بودن است، مگر آنکه ثابت‏شود ذبح شرعی آنها.

۲۸۸۹ رادیو و تلویزیون دارای منافع حلال عقلایی و منافع حرام است از نظر اسلام.و جایز است انتفاع بردن از آنها به نحو حلال، از قبیل اخبار و مواعظ از رادیو و نشان دادن چیزهای حلال برای تعلیم و تربیت صحیح، یا نشان دادن کالاها و عجایب خلقت از بر و بحر از تلویزیون. و اما چیزهای حرام از قبیل پخش غنا و موسیقی مطرب، و اشاعه منکرات از قبیل پخش قوانین خلاف اسلام و مدح خائن و ظالم، و ترویج باطل، و ارائه چیزهایی که اخلاق جامعه را فاسد و عقاید آنها را متزلزل می‏کند، حرام و معصیت است.

۲۸۹۰ در جایی که استعمال این آلات در وجه حرام شایع و رایج است، به طوری که استعمال حلال آن تقریبا غیر مقصود باشد، اجازه نمی‏دهم فروش و خرید آنها را، مگر برای اشخاصی که هیچ استعمال غیر مشروع با آنها نکنند، و نگذارند دیگری هم استعمال غیر مشروع کند.

۲۸۹۱ اگر کسی بخواهد پولی قرض کند و ربا بدهد، یا قرض بدهد و ربا بگیرد، وبه یکی از راههایی که در بعض رساله‏های عملیه ذکر شده بخواهد از ربا فرار کند،جایز نیست، و زیاده‏ای که می‏گیرد بر او حلال نمی‏شود. پس ربای قرضی به وجهی از وجوه حلال نیست.

۲۸۹۲ قرضی که در آن قرار رباست صحیح است، لیکن شرط و قرار باطل می‏باشد. و شرط زیاده علاوه بر بطلانش، نیز حرام است.

۲۸۹۳ کسانی که می‏خواهند از بانکها یا غیر آنها قرض بگیرند، و دهنده بدون ربا قرض نمی‏دهد، جایز است اصل قرض را قبول کنند، و شرط را در واقع و به طور جد قبول نکنند. و در این صورت اگر اظهار قبول کنند بدون جد و قصد حقیقی، این قرار صوری حرام نیست. بنابر این اصل قرض صحیح است و شرط باطل، و مرتکب حرام هم نشده‏اند.

۲۸۹۴ اگر پولی به بانک یا غیر آن بدهند و بانک به آنها ربا بدهد، جایز نیست بگیرند، اگر چه قرار هم نگذاشته باشند. ولی اگر قرض گیرنده مجانا چیزی بدهد حرام نیست، و جایز است گرفتن آن.

۲۸۹۵ در بیع مثل به مثل اگر قیمتها با هم اختلاف داشته باشد و بخواهند از بیع مثل به مثل فرار کنند ج نه از زیادی ج جایز است‏حیله، مثلا اگر یک کیلو گندم خوب به دو کیلو گندم بد ارزش دارد، و می‏خواهند یک کیلو خوب بدهند و دو کیلو بد بگیرند، در این مورد اگر چیزی ضمیمه کنند که از بیع مثل به مثل فرار کنند،جایز است.

۲۸۹۶ اگر بخواهند مثل به مثل را مبادله کنند و ربا بگیرند با حیله، جایز نیست. مثلا یک خروار گندم را که ارزش آن نصف دو خروار است، اگر بخواهند مبادله کنند که یک خروار بدهند و بعد از شش ماه دو خروار بگیرند، زیادی رباست و با ضم چیزی صحیح نمی‏شود. و علاوه بر آنکه معامله حرام است، باطل هم می‏باشد. و مثل باب قرض نیست که قرض صحیح باشد و شرط باطل، بلکه اصل معامله باطل است.

۲۸۹۷ از مساله قبل ظاهر شد که حیله در موردی است که بخواهند از معامله مثل به مثل فرار کنند، بدون آنکه زیاده قیمت و ربا در کار باشد. و اما موردی که می‏خواهند ربا بگیرند، حیله جایز نیست. و اگر در بعض رساله‏های عملیه این جانب چیزی بر خلاف آن ذکر شده است صحیح نیست.