واقع بینی امام(ره) در برخورد با دشمنان خارجی:

پارادایم شناسی امام(ره) در مقابل غرب؛ انقلابی یا سازشکار


تغییر نظام شاهنشاهی به نظام اسلامی در سال ۱۳۵۷، یک شوک بزرگ در منطقه غرب آسیا محسوب می شود. در فضای "دو قطبی منعطف" که دو ابرقدرت شوروی و آمریکا نقش آفرینی می کردند، ظهور یک قدرت گریز از مرکز و خواهان تغییر وضع موجود با واکنش تنبیه ای و تندی روبه رو شد.

انقلاب اسلامی ایران به رهبری امام خمینی(ره) براساس مولفه هایی از هنجارهای انقلابی شکل گرفت. هنجارگرایی این انقلاب تابعی از ضرورت های سیاست بین الملل برای تغییر در فضای جهانی و منطقه ای است. یکی از مهم ترین هنجاری های انقلاب اسلامی، مقاومت دربرابر نظام سلطه بود که تحت شعار "نه شرقی و نه غربی" و "نفی سلطه" به عنوان راهبرد در نظر گرفته شد. این مقاومت در فضای بین الملل و به خصوص در دوقطبی شرق و غرب باعث ایجاد واکنش شد. بر همین اساس بود که بازیگران قدرتمند سیاست جهانی برای مقابله با این نیروی الهام بخش دست به حمایت از صدام حسین برای جنگ با ایران و طرح کودتا، حمایت از مزدوران داخلی و تحریم های اقتصادی زدند.

رئالیسم امام خمینی (ره) در برابر دشمنان خارجی

رهبری قاطعانه و تهاجمی همراه با روشنگری و اطلاع از مقاصد استکبار جهانی علیه ایران یک از موانع اصلی عدم تحقق اهداف دشمنان برای سرنگونی انقلاب اسلامی بود. امام خمینی (ره) با اتخاذ مواضع شجاعانه اش نوک تیز حمله خود را متوجه ابرقدرت ها نمود و بیش از همه به تحقیر آمریکا پرداخت و ملت ها و دولت ها را علیه نظام سلطه تهییج نمود:«...اگر عنایات خدا و توفیق خدا نبود شما هم چطور مى توانستید-‏دست- امریکایى که دنیا را دارد مى بلعد از کشورتان بیرونش کنید؟ از قرارى که شنیدم رئیس جمهور امریکا گفته است که ایران ما را تحقیر کرد. این اول کار است، ایران تا آخر شما را تحقیر خواهد کرد.» (۱‏)

امام خمینی(ره) در برخورد با دشمنان غربی و توطئه های آنها دیدگاه واقع بینانه ای داشت. در این دیدگاه ایشان افزایش قدرت داخلی با اتکا به توان ملت و نیروی انسانی مومن را یک راه اساسی برای مقابله با توطئه ها می دانستند و با چنین پشتوانه ای قاطعانه و به صورت تهاجمی مواضع سیاسی خود را اتخاذ می کردند. همچنین نظام جمهوری اسلامی براساس اصول سیاست خارجی، قدرت ایدئولوژیک و توانایی ایده گرایی در فضای بین الملل، منادی بنیان قدرت سیاسی بود که صدرو انقلاب اسلامی و آرمان های آن توانست در میان ملت های مسلمان تحرکی ایجاد کند که در دوره های تاریخ معاصر این تحرک در کشورها و مناطق مختلف با الهام از انقلاب اسلامی ایجاد شده اند. امام (ره) از زبان ممتنع برای تئوریزه کردن رویکرد خود به سیاست بین الملل پرهیز می کردند و با "زبان مردم فهم"، سیاست های کلان نظام و نگاه جهانشمول خود را در قبال جهان تبیین می کردند. درک جهان بینی امام (ره) در برخورد ایشان با دشمنان خارجی بسیار موثر است. «ما معادله‏ جهانی‏ و معیارهای اجتماعی و سیاسی‌‏ای که تا به حال به واسطه آن تمام مسائل جهان سنجیده می‌‏شده است را شکسته‏‌ایم. ما خود چارچوب جدیدی ساخته ‏ایم که در آن عدل را ملاک دفاع و ظلم را ملاک حمله گرفته‌‏ایم. از هر عادلی دفاع می‌‏کنیم و بر هر ظالمی می‌‏تازیم، حال شما اسمش را هر چه می‌‏خواهید بگذارید.(۲)

جهان بینی جهانشمولی که ایشان خود را محدود در مرزهای تعریف شده نمی دیدند و راه حل هایی که برای مردم ایران داشتند همان اصولی بود که برای کل مردم جهان و "مستضعفین و مظلومین عالم" تجویز می کردند. وارد کردن اصطلاحات جدید به فرهنگ سیاسی توسط امام منبعث از کلام قرآنی بود که در مورد قدرت های جهانی نیز چنین است؛  مانند شیطان بزرگ و استکبار و استضعاف و دیگر کلماتی که هر یک تاثیر ویژه ای داشتند. برهمین اساس است که امام خمینی (ره)، انقلاب اسلامی را الگو و سرمشق برای کل جهان در نظر می گیرند: «پیروزی ملت مسلمان ایران بدون شک سرمشق خوبی برای سایر ملل ستمدیده جهان خصوصا ملت های خاورمیانه خواهد بود.»(۳)

ایشان بر این اعتقاد بودند که تحقق نظام عدالت جو و مشارکت پذیر در عرصه داخلی بر تحقق آرمان های ظلم ستیز و عدالتخواهانه اسلام در عرصه جهانی نیز اثربخش است. رسالت امام خمینی (ره) که برای ایران تعریف کرده بودند، رسالت جهانی است: «ما باید نه تنها کشورمان، بلکه تمام مردم جهان را مستقل کنیم.» (۴)  سیاست خارجی مبتنی بر افزایش وحدت و ارتباط میان ملل اسلامی بر تحقق نظام عادلانه در سطح کلان سیستمی تاثیرگذار است و امام (ره)، متدولوژی خود را بر اساس وحدت کشورهای اسلامی برای مقابله با دشمنان خارجی قرار می دهند:« برنامه ما وحدت کلمه مسلمین و اتحاد ممالک اسلامی است در مقابل دول استعمار طلب» (۵) « اگر نزدیک به یک میلیارد جمعیت مسلمانان جهان متحد شوند شرق و غرب کاری نمی تواند بکند.» (۶)

برخورد با دشمنان غربی بدون هیچ ملاحظه و مصلحت اندیشی

رفتاری که امام (ره) دربرابر دشمنان خارجی اتخاذ می کردند، گویای جنبه های مختلفی از رهبری کاریزماتیک، قاطع، صریح اللهجه، انقلابی، عاری از عرف های دیپلماتیک محدود کننده و واقع گرایانه مبتنی بر آرمان ها و ارزش های برگرفته از اسلام و مکتب انبیا(ع) بود. ایشان قدرت های جهانی را درجه بندی نمی کنند و آنها را همگی در یک کلونی استکباری در نظر می گیرند که مبارزه علیه آنها برای احقاق حقوق، از اصول اولیه سیاست خارجی امام(ره) است که بعدها در فصول قانون اساسی نیز متبلور می شود. در برهه های مختلف این قاطعیت صرف در برابر مظهر استکبار یعنی آمریکا در گفتارهای امام(ره) چه پیش از انقلاب و چه پس از آن، بدون تغییر وجود داشته است. این مولفه یکی از تفاوت های اساسی رهبری امام(ره) با سایر رهبران انقلابی در تاریخ معاصر است. وی در زمانی که شاه به آمریکا پناه می برد، بهانه های حقوق بشری را بی مورد می دانند: «این همه خیانت این مرد نانجیب به ایران کرده است و این همه قتل و‏‎ ‎‏غارت کرده است، حالا که می گویند این باید به قتل برسد. حالا هم که‏‎ ‎‏حکمی صادر نشده برای قتل محمدرضا، لکن صادر می شود. اگر ما‏‎ ‎‏پیدایش بکنیم، باید کشته بشود. اینهایی که می گویند حقوق بشر حالا‏‎ ‎‏صدایشان درآمده و اظهار تاسف می کنند... محمدرضا یک نوکر‏‎ ‎‏بسیار خوبی برای امریکا بود که همۀ منافع ما را به کام امریکا کرد.» (۷)

امام پیش از پیروزی نهایی انقلاب نیز محورهای برخورد با قدرت های جهان را روشن کرده بودند ودر منظومه فکری ایشان، اولویت با استقلال و احترام متقابل بود که در شعار "نه شرقی و نه غربی، جمهوری اسلامی" تبلور ویژه ای یافت: «در حال حاضر روسیۀ شوروی و چین هر دو خود را با حمایت‏‎ ‎‏از شاه در صف مخالفین ملت ایران قرار داده اند. در آینده سیاست‏‎ ‎‏خارجی ما بر مبنای اصل حفظ آزادی و استقلال کشور و احترام‏‎ ‎‏متقابل خواهد بود. آنها با رعایت این اصل باید تصمیم بگیرند.» (۸‏)

«ما خواهان قطع‏ روابط نیستیم. ما خواهان قطع وابستگیهای ایران به دول خارجی هستیم‏»(۹) «اینکه جوانان ما می‌‏گویند نه‏ شرق‏ و نه‏ غرب‏، معنایش این است که هیچ کدام در ایران دخالت نکنند؛ و این کاملا به جا و به‌ حق است.»(۱۰)

اما جایگاه رهبری امت اسلامی، وظایفی را بر عهده حاکم قرار می دهد تا از اسلام و مسلمین در هر نقطه ای از دنیا صیانت کند. این دیدگاه برگرفته از رویکرد "امام و امتی" است که دفاع از اسلام را محدود به مرزهای ملی نمی بیند و آن را جهانشمول می داند. چنین رویکردی از سوی امام خمینی به خوبی پیاده می شد و موضع گیری ها و گفتمان سازی جهانی انقلاب اسلامی نشات گرفته از آن است. در نمونه ای اعلام حکم ارتداد سلمان رشدی در ۲۵ بهمن ۱۳۶۷به خاطر نگارش کتاب "آیات شیطانی" در همین راستا قرار می گیرد. این حکم ابعاد بین المللی پیدا کرد و مورد استقبال سایر ملت های مسلمان قرار رفت. اعتراضات گسترده در هند و پاکستان علیه کتاب آیات شیطانی صدها کشته و مجروح برجای گذاشت و پس از حکم امام (ره) این کتاب در سایر ملل مسلمان ممنوع اعلام شد. از جلوه های بین المللی حکم ارتداد امام می توان چند مورد را برشمرد: نشان دادن نیروی قوی اسلام و وحدت میان فرقه های گوناگون مسلمانان، مقابله با تحریف های مذهبی غرب در جهت تضعیف باورهای معنوی مسلمین و  فروریختن هیمنه غرب و شعارهای دروغین آن. علاقه مسلمانان جهان به رهبری فراملی امام (ره)، باعث شد تا یکی از عاشقان راه انقلاب در لبنان، یعنی "مصطفی مازح"، در ۱۴ مرداد ۱۳۶۸، برای اعدام انقلابی سلمان رشدی در لندن تلاش کند که رشدی از بمب گذاری جان سالم به در برد و مازح به خیل شهدا پیوست. اما این تلاش نشان داد که سلمان رشدی تا پایان زندگی می بایست در خفاء زندگی کند و حکم خمینی(ره)، ابدی است. فتوای ارتداد رشدی باعث شد که همۀ مسلمانان با صرف نظر از تعلقات ملی، نژادی، مذهبی، زبانی و فرهنگی به صورت یک پارچه، موضع واحدی علیه توهین به مقدسات دینی خود اختیار کنند.

چنین رویکردی از سوی امام(ره) و تبدیل شدن به رهبری فراملی در مبارزه با دشمنان اسلام را می توان در بخشی از بیانات ایشان به خوبی درک کرد: «ما کشور را، کشور ایران نمی‏دانیم، ما همه ممالک اسلامی را از خودمان می‏دانیم، مسلم باید این طور باشد. ما دفاع از همه مسلمین را لازم می‏دانیم‏.»(۱۱)

هرچند با ادبیات جدید امام خمینی (ره) در مبارزه با استعمار و استکبار، دشمنان غربی دست به توطئه و فشار اقتصادی زدند، ولی مکتب مقاومت و عدم سلطه پذیری، به محور برخوردهای ایشان با دشمنان تبدیل شد و ایران را به عنوان کشوری محوری، قدرتمند و با پرستیژ بین المللی در منطقه بدل ساخت. نظام جمهوری اسلامی با الهام از اندیشه های امام (ره) برخلاف رژیم شاه در خود هیچ گونه حقارتی نسبت به غرب احساس نمی کرد و به خاطر الهی بودن ایدئولوژی اسلامی در مقابل مکاتب غربی استوارتر قد علم کرد و مقاومت و خودباوری، محور تقابل با فشارهای دشمنان شد. امام خمینی با بالا گرفتن فشارهای اقتصادی خارجی آن را هدیه ای برای کشور می دانستند:«این محاصره اقتصادى را که خیلى از آن مى‏ ترسند، من یک هدیه ‏اى مى‏دانم براى کشور خودمان، براى اینکه محاصره اقتصادى معنایش این است که ما یحتاج ما را به ما نمى‏ دهند. وقتى که ما یحتاج را به ما ندادند، خودمان مى‏رویم دنبالش. ممکن است یک ده سالى زحمت بکشیم، ده سالى گرفتارى داشته باشیم، اما نتیجه آخرش این است که بعد از ده سال خودمان هستیم؛ دیگر احتیاج به اینکه دست دراز کنیم طرف این موسسه یا آن موسسه یا آن کشور و این کشور نیستیم.» (۱۲)

سخن پایانی

هرچند پس از رحلت امام (ره) و تلاش برخی دولت ها در ایران برای نزدیکی با غرب برپایه سیاست تنش زدایی تشدید شد، ولی بازهم با وجود گرایش برخی غرب گرایان برای سازش، مظهر استکبار، یعنی آمریکا دست از توطئه برنداشت و راهبرد کلان خود را برای فشار و براندازی جمهوری اسلامی دنبال کرد و می کند. در سال های آغازین دهه ۱۳۷۰ و در زمان دولت سازندگی، عده ای از دولتمردان بر این باور بود که بیل کلینتون دموکرات، رئیس جمهورآمریکا در مقابل افزایش مبادلات اقتصادی، تنش زدایی با ایران را در پیش خواهد گرفت. سیاست "درهای باز" دولت سازندگی، مبادلات اقتصادی ایران و آمریکا را به ۵ میلیارد دلار رساند و ۵۰ درصد نفت کشور توسط شرکت های آمریکایی خریداری می شد، اما به ناگهان واشنگتن به بهانه واهی "حمایت ایران از تروریسم، تضعیف روند صلح خاورمیانه و تلاش برای دستیابی به سلاح های کشتار جمعی،" طرح مهار ایران را دنبال کرد و تحریم داماتو و تحریم های ناشی از فرمان های بیل کلینتون در سال های ۱۳۷۲ و ۱۳۷۳ اعمال شدند. این تحریم ها، شدیدترین تحریم ها بعد از جنگ جهانی دوم علیه یک کشور خارجی بودند.  موضوعی که ثابت کرد، نظام سلطه در برابر نظام و انقلاب اسلامی ایران سیاست های خصمانه را دنبال می کند و سازش با چنین نظامی امکان پذیر نیست و چه به جاست کلام امام(ره) در مواجهه با مسئله سازش با ظالم: «سازش با ظالم، یعنى اینکه دست ظالم را باز کن تا ظلم کند. این خلاف راى تمام انبیاست.»(۱۳)

 

------------------------------------------------

پی نوشت ها:

۱- صحیفه امام (ره) جلد۱۸، صص ۳۱۲- ۳۱۳

۲- همان،ج۱۱، ص۱۶۰

۳- صحیفه نور، ج۳، صص۲۶۲۵

۴- همان، ج۱۶، ص ۸۱

۵- همان، ج۱، صص۸۵۸۳

۶- همان،ج۱۵، ص۲۷۳

۷- صحیفه امام خمینی (ره)، جلد ۷، ص۳۰۹‏

۸- همان، جلد ۴، ص ۵۰۹

۹- همان، ج‏۵، ص۴۶۷

۱۰- همان،ج۸، ص۱۱۴

۱۱- همان، ج‏۱۹، ص ۴

۱۲- همان، ج۱۲، ص۱۱۴-۱۱۶

۱۳- همان، ج ۱۸، ۵۰۰

به اشتراک بگذارید : تلگرام   |   فیس‌بوک
نام :
ایمیل :
پیام :