عمق راهبردی نگاه حضرت امام(ره) به مسئله استقلال

اقتصادمان وابسته بشود استقلال نداریم

اقتصاد در دنیای معاصر نقش بارزی در شکل دادن به تحولات سیاسی-فرهنگی جوامع بازی می کند. آنچنانکه فرضا درک عموم مردم از تفاوت های کمونیسم و لیبرالیسم، بیشتر ناظر به وجوه اقتصادی این دو مکتب است تا هر چیز دیگر. تاکید رهبر معظم انقلاب بر مسئله «اقتصاد مقاومتی» طی چندسال اخیر، نشانگر اهمیت این حوزه در کشور ما نیز هست. مسئله ای که به نظر می رسد در عین اینکه واجد درون مایه های دینی عمیق است، می توان آن را به عنوان قطعه ای از پازل «استقلال» در منظومه فکری امام راحل(ره) نیز در نظر گرفت.


رابطه اقتصاد و استقلال ملی

محور اصلی ارتباط اقتصاد و استقلال ملی کشور در منظومه فکری حضرت امام(ره)، اینگونه ترسیم شده است: «اقتصادمان وابسته بشود استقلال نداریم. اول باید آن را درستش کرد. استقلال اقتصادی. اول باید او را درستش کرد، تا ما بتوانیم اسم خودمان را یک مملکت بگذاریم؛ یک مملکت مستقل بگذاریم.»(۱) درواقع، به نظر می رسد امام(ره) وابستگی در حوزه اقتصاد را مساوی از دست رفتن هویت ملی کشور می بیند. فرآیند از دست رفتن هویت ملی کشور بر اثر وابستگی اقتصادی را اما می توان با تفحص در متن دیگر سخنان امام(ره) در همین زمینه دریافت نمود:« ما باید زحمت بکشیم تا در همه جناحها خودکفا باشیم. امکان ندارد که استقلال به دست بیاید، قبل از اینکه استقلال اقتصادی داشته باشیم. اگر ما بنا باشد که در اقتصاد احتیاج داشته باشیم، در چیزهای دیگر هم وابسته خواهیم شد.»(۲)

امام(ره) ۵ دی ماه ۱۳۵۸ در تبیینی مفصل تر، فرآیند از دست رفتن هویت ملی و استقلال کشور را پیرو وابستگی اقتصادی تشریح کرده، می گوید:« اگر مملکت شما در اقتصاد نجات پیدا نکند، وابستگی اقتصادی داشته باشد، همه جور وابستگیها دنبالش می‌آید. وابستگی سیاسی هم ما پیدا می‌کنیم. وابستگی نظامی هم پیدا می‌کنیم. برای اینکه وقتی ما چیزی نداشته باشیم که استفاده ازش بکنیم، دستمان را دراز کنیم طرف امریکا. او می‌تواند به ما تحمیل کند همه چیز را. ما وقتی می‌توانیم که زیر بار او نرویم که در این قضیه قدرتمند باشیم. یک وقت او تشر بزند می‌گوییم نه، ما احتیاجی نداریم. حالا هم به او می‌گوییم که ما احتیاج خودمان را سلب می‌کنیم. خودمان می‌رویم سراغ کار.»(۳) امام(ره) با درک نیازهای اقتصادی کشور در سالهای آغازین انقلاب، راهکار صحیح رفع نیازهای مذکور در آن شرایط سخت را نیز تکیه بر توانایی های داخلی و تلاش مستمر در این زمینه معرفی می کنند. مسئله ای که می توان آن را به اقتصاد مقاومتی تعبیر نمود.

وابستگی اقتصادی در تناظر با وابستگی سیاسی

از این منظر، امام(ره) آن روی سکه ی اقتصاد مقاومتی را وابستگی سیاسی، پذیرفتن تحمیل قدرت های بزرگ در مسائل مختلف و نهایتا از دست رفتن هویت ملی کشور می داند و در ادامه، یگانه راهکار رهایی از این وابستگی  را نیز در کلیدواژه ی «خودمان» جستجو می کند. امام(ره) وقوع جنگ اقتصادی بر علیه کشور را نیز مجوزی برای دست کشیدن از استقلال اقتصادی ندانسته، تمامی آحاد ملت را در چنین شرایطی مسئول مبارزه ی اقتصادی برای دفاع از هویت ملی کشور تلقی کرده است. مبارزه ای که از منظر امام(ره) وظیفه ای شرعی محسوب می شود و تخلف از آن، طبیعتا ضمان شرعی به دنبال خواهد داشت:«اگر ما در هجوم اقتصادی هم واقع شدیم که هجوم اقتصادی اسباب این بشود که وابسته به یک کشور دیگری باشیم، این هم یک وظیفه شرعی است که ما باید خودمان را نجات بدهیم. هر که ازش هر کاری می‌آید راجع به اقتصاد باید بکند.» (۴)

با این حال، شاید عمق اهمیت استقلال اقتصادی در منظر امام(ره) و باور ایشان به این مهم را بتوان در متن سخنان ایشان خطاب وزیر صنایع وقت و معاونین وی در تاریخ ۳۱ شهریور ۱۳۶۱ دید. امام(ره) در بحبوحه ی جنگ تحمیلی طی جلسه ی مذکور در همین زمینه می فرمایند: «ما در مرحله‌ای هستیم که تازه متولد شده‌ایم و من می‌گویم: اگر ما گرسنه باشیم و پیاده راه برویم و منزوی باشیم و به طرف خودکفایی حرکت کنیم، این بهتر از این است که وابسته و مرفه باشیم. و مهم این است که اعتقاد به آن نیت و ارزشهای اسلامی و استقلال اقتصادی پیدا کنیم.»(۵) امام(ره) طی این سخنان مهم و تاریخی، گویی در احتجاج با تمامی طیف های طرفدار وابستگی اقتصادی کشور به غرب و شرق، «گرسنه» و «منزوی» بودن همزمان با حرکت به سمت خودکفایی را برتر از رفاه ناشی از وابستگی اقتصادی معرفی می کند.

 

استقلال منبعث از اقتصاد مردمی

امام(ره) البته دست مردم ایران را در راه رسیدن به خودکفایی و استقلال اقتصادی هرگز خالی نمی بیند و مکرر در همین زمینه به استعدادهای طبیعی و انسانی متعدد کشور به عنوان تکیه گاه اصلی حرکت به سمت استقلال اقتصادی اشاره دارد. با در نظر داشتن همین واقعیات است که امام(ه) ظرفیت های طبیعی ایران را برای اداره ی ۱۵۰ میلیون نفر کافی می داند و تاکید می کند:«[ما] یک مملکتی داریم که برای صد و پنجاه میلیون جمعیت مهیاست که اداره بکند.»(۶) با این وجود، امام(ره) فعال کردن ظرفیت های عظیم طبیعی و انسانی موجود در کشور را برای رسیدن به چنان چشم اندازی در جهت استقلال اقتصادی ضروری دانسته، مکرر بر آن تاکید می کند. تاکیداتی که البته خالی از توصیه نیست. توصیه هایی حاوی تاکید بر لزوم نهادینه شدن فرهنگ کار و تلاش در کشور و مردمی کردن اقتصاد!

امام(ره) در همین مسیر، یکی از مهم ترین راهکارهای رسیدن به این مهم را مردمی کردن اقتصاد معرفی کرده می گوید:«دولت چنانچه کرارا تذکر داده‌ام بی شرکت ملت و توسعۀ بخش‌های خصوصی جوشیده از طبقات محروم مردم و همکاری با طبقات مختلف مردم با شکست مواجهه خواهد شد. کشاندن امور به‌سوی مالکیت دولت و کنار گذاشتن ملت بیماری مهلکی است که باید از آن اجتناب شود.»(۷) روی هم رفته مرور متن سخنان امام(ره) در زمینه استقلال اقتصادی و مقدمات رسیدن به آن، منظومه ای را پیش روی ما می گذارد که تطابق قابل تاملی با مفاهیم موجود در حوزه «اقتصاد مقاومتی» دارد. تطابقی که نشان می دهد تاکیدات مکرر رهبر انقلاب در زمینه ی توجه به ظرفیت های داخلی برای عبور از مشکلات اقتصادی کشور، اولا حرف تازه ای نیست و ثانیا یگانه راهکار دفاع از هویت و استقلال ملی کشور محسوب می شود.

پی نوشت ها:

۱-جلد ۱۰-صفحه ۴۳۸

۲-جلد ۱۰-صفحه ۴۳۳

۳-جلد ۱۱-صفحه ۴۲۶

۴-جلد ۱۱- صفحه ۴۲۵

۵جلد ۱۶-صفحه ۵۲۴

۶-جلد ۱۰-صفحه ۵۴

۷-جلد ۱۹-صفحه ۱۵۸

به اشتراک بگذارید : تلگرام   |   فیس‌بوک
نام :
ایمیل :
پیام :