تقابل فرهنگ عاشورایی و فرهنگ غربی؛

مانیفست عاشورایی در هنگامه «به سوی تمدن بزرگ»

از مهمترین مشخصه های عاشورا، ارتباط بین دین و سیاست است. مولفه ای که به طور خاص مورد تاکید امام خمینی (ره) قرار گرفت و اساس دشمنی استکبار و استبداد پهلوی بر این پایه قرار داشت.


امام حسین (ع) دخالت در سیاست را وظیفه خود می دیدند که برای سست کردن پایه های حکومت ستم، تزویر و ضداسلامی اموی و برقراری حکومت عدل اسلامی جهاد کنند و همین امر از مهمترین مشخصه های یک اقدام سیاسی است. امام خمینی (ره) با الگوگیری از قیام سیدالشهدا(ع)، نسبت به مسائل سیاسی و اجتماعی جامعه بی اعتنا نبودند و در مقابل ظلم به هیچ وجه سکوت و مصالحه نمی کردند. بر همین اساس می توان اذعان نمود، نهضت امام (ره) موفق ترین انقلاب الهام گرفته از فرهنگ عاشورایی در تاریخ تشیع بوده است.

چنین ظرفیتی در نهضت عاشورا، باعث تلاش استعمارگران و حکومت های وابسته برای انحراف و در نهایت از بین بردن فرهنگ عاشورایی بود. ظلم ستیزی و مبارزه برای آزادی که از پیام های اصلی قیام سالار شهیدان بود در انقلاب اسلامی ایران در استکبارستیزی و استعمارستیزی متبلور شد. این پیوند عمیق میان استکبارستیزی و استعمارستیزی در اندیشه‌ی امام(ره) با قیام امام حسین (ع) را می‌توان در این جمله‌ی امام به‌وضوح دید: " اگر ما بخواهیم مملکت‌مان، یک مملکت مستقلی باشد، یک مملکت آزاد باشد، باید این رمز (قضیه‌ی سیدالشهدا) را حفظ کنیم." (۱)

نفی هرگونه ظلم و ستم و مبارزه با مستکبران و زمان، و دفاع و حمایت از محرومان و مستضعفان در ذات حرکت امام حسین (ع) قرار دارد که شعار «هیهات منا الذله» را می‌توان تجلی آشکار است. این پیام به حدی الهام بخش بود که برخی از رهبران بزرگ قیام های استقلال طلبانه و آزادی بخش در مقابل استعمارگران، قیام امام حسین (ع) را الگویی مناسب برای مبارزه ارزیابی می کنند. به عنوان مثال مهاتما گاندی، پیروزی هند در مبارزاتش علیه استعمار بریتانیا را در گرو آن می داند:" من‌ زندگی‌ امام‌ حسین‌ (ع) را به‌‌دقت‌ خوانده‌ام‌ و توجه‌ به‌ صفحات‌ کربلا نموده‌ام‌ و بر من‌ روشن‌ شده‌ است‌ که‌ اگر هندوستان‌ بخواهد یک‌ کشور پیروز گردد، بایستی‌ از قیام ‌حسین‌ (ع) الگو گیرد." (۲)

حکومت پهلوی برای از بین بردن ریشه های مبارزاتی مردم مسلمان ایران، سیاست های دین ستیزانه ای را در قالب های مختلف دنبال کرد، به نحوی که در برخی از مواقع این سیاست ها با خشونت و سرکوب همراه می شد. امام خمینی (ره)، دلیل مخالفت رضاخان و حامیان استعمارگر وی را در رمز و رموزی که در فرهنگ عاشورایی قرار داشتند، می دانستند:" بیخود نبود که رضاخان مامورین ساواک رضاخان تمام مجالس عزا‏‎ ‎‏را قدغن کردند. این همین طوری نبود. رضاخان همچو نبود که از اصل‏‎ ‎‏مخالف با این مسائل بشود، رضاخان مامور بود، مامور بود ‏‏[‏‏برای‏‎ ‎‏]‏‏ آنهایی‏‎ ‎‏که کارشناس بودند؛ آنهایی که ملتفت بودند مسائل را. دشمن های ما، که‏‎ ‎‏مطالعه کرده بودند در حال ملت ها و مطالعه کرده بودند در حال ملت شیعه،‏‎ ‎‏می دیدند آنها که تا این مجالس هست و تا این نوحه سرایی های بر مظلوم‏‎ ‎‏هست و تا آن افشاگری ظالم هست، نمی توانند برسند به مقاصد‏‎ ‎‏خودشان." (۳)

با وجود سیاست پهلوی در شیعه زدایی از فرهنگ مردم ایران هرقدر رژیم پهلوی در راه سیاست های ضد مذهبی حرکت می‌کرد، مبارزات با این رژیم نیز شکل جدیدی می‌یافت. مبارزات امام (ره) با الهام گیری از قیام کربلا نقش مهمی در این مسیر بر عهده داشت. ایشان در دوران مبارزاتی خویش، ایام مراسم های مذهبی ماه محرم را فرصتی بی نظیر برای مقابله با پهلوی ها و استعمارگران می دانستند. موقعیتی که هرچند با مخالفت ها و ممنوعیت هایی همراه بود ولی تاکید امام خمینی(ره)، برپایی این مراسم ها با شور بیشتری بود:" من در مورد محرم به دوستانم دستور داده‌ام و به آنان گفته‌ام که مجالس را هرچه بیشتر باید برپا نمایند و مراسم این ماه را بدون اجازه از دولت انجام دهند. و اگر دولت جلوگیری کردند در خیابان ها و کوچه‌ها و خارج تکایا مسائل روز را بگویند و بدین گونه نهضت را ادامه دهند." (۴)

در این میان، آیین زدایی محرم و صفر از ایران که در دوره پهلوی اول علنا و براساس برنامه مدون پیش می رفت در دوره دوم نیز با وجود ظاهرسازی ها همچنان در قالب هایی جدید با قدرت بیشتری در حال ریشه کن کردن دین و ظواهر آن بود. امام(ره) دلیل ایستادگی دشمنان اسلام را ایستادگی دین می دانستند: " دشمن های اسلام و شما، هم اسلام را بد معرفی کرده اند و هم شما را. دشمن های بشریت ادیان را مطلقا می گویند که برای این است که افیون باشد برای مردم، برای ملت ها! اینها چون دیده اند آن چیزی که در مقابلشان می ایستد دیانت است، و آن جمعیتی که در مقابلشان می ایستد جمعیت روحانی است، از این جهت با این دو نیرو به مخالفت برخاستند و از زمان های بسیار سابق این دو نیرو را کوبیده اند." (۵)

سیاست پهلوی ها در مدرنیزاسیون ایران در تقابل جدی با دین قرار داشت. سیاستی که مورد پشتیبانی استعمارگران نیز بود؛ چرا که آنها به این واسطه می توانستند، نفوذ خود را همچنان حفظ کنند و ایران را به بازار مصرفی کالاهای خود تبدیل سازند. مدرن کردن ایران در عصر پهلوی به معنای تزریق فرهنگ غربی بود. فرهنگی که امام خمینی (ره) با فرهنگ عاشورایی در تقابل قرار داد و در نهایت توانست با بسیج مردم، پروژه پهلوی و استعمار را عقیم سازد. در واقع این ماه محرم و صفر بود که پشتوانه انقلابی شد که ائتلاف استبداد و استعمار را مغلوب ساخت: " ماه محرم، ماه حماسه و شجاعت و فداکاری آغاز شد، ماهی که خون بر شمشیر پیروز شد، ماهی که قدرت حق، باطل را تا ابد محکوم و داغ باطله بر جبهه‌های ستمکاران و حکومتهای شیطانی زد (...). ماهی که امام مسلمین، راه مبارزه با ستمکاران تاریخ را به ما آموخت، ماهی که باید مشت گره‌کردۀ آزادیخواهان و استقلال‌طلبان و حق‌گویان بر تانکها و مسلسلها و جنود ابلیس غلبه کند و کلمۀ حق، باطل را محو نماید."(۶)

منابع:

۱- صحیفه‌ امام خمینی (ره)، ج ۱۰، ص ۲۱۶

۲- عسکری اسلامپور، کریم، امام حسین (ع) و قیامش در آینه‌ی اندیشه‌ها، مجله پاسدار اسلام، شماره‌ی ۳۲۵، سال ۱۳۸۷ ، ص ۴۴

۳- خمینی، روح الله، قیام عاشورا در کلام و پیام امام خمینی (ره)، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، تهران، ۱۳۸۵، ص ۴-۳

۴- صحیفه امام خمینی (ره)، جلد ۵ ، صفحه ۱۴۲

۵- همان، ج۶ ،ص۴۰

۶- قیام عاشورا در کلام و پیام امام خمینی(س)، موسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ دوم، تهران، ۱۳۷۳، ص۲۳

به اشتراک بگذارید : تلگرام   |   فیس‌بوک
نام :
ایمیل :
پیام :